GENETİK YAPI HAKKINDA TEMEL BİLGİLER

   
Merdiven basamaklarını yapan bazlar birbirleriyle özgül bir şekilde karşılıklı gelirler. Örneğin bir tarafta G harfli bazın karşısına C harfli baz gelirken , T harfli bazın karşısına A harfli baz gelir ( Resim 8 ).

Resim 8: DNA'nın kopyalanması

Bir insan hücresinde DNA' nın uzunluğu ortalama 1.5 metredir. Bu durumda en basit canlıda bile DNA' nın uzunluğu hücre boyutunu çok fazla aşar, dolayısıyla DNA çekirdekte özel bir şekilde paketlenir. Hücre çoğalmak için bölünmeye hazırlandığı sırada bu paketlenme daha da artarak DNA kromozom haline gelir ve toplam 23 çift kromozom oluşur ( Resim 7 ). Diğer bir deyişle her bir kromozom belli uzunluktaki DNA' nın özel bir şekilde paketlenmesiyle oluşmaktadır. DNA üzerinde bulunan ve yan yana duran her üç baz ( örneğin AGC, CGG veya CGA gibi ) dizisi bir şifredir ve her birisi ayrı bir aminoasidi temsil eder. Aminoasitler proteini oluşturan küçük birimlerdir. Aminoasitlerin belli bir sıra takip ederek dizilmesi ile çeşitli türlerde proteinler oluşur.
Bunlar ;

1. Yapısal proteinler: Hücredeki bir çok oluşumun yapı taşlarını oluştururlar. Örneğin hücre zarının yapısında bulunan proteinler.
2. Enzim yapısındaki proteinler: Bu yapılar vücuda gerekli olan maddelerin yapımını sağlarken bazı maddelerin yıkılarak sindirilmesinde rol oynarlar. Örneğin: Tiroit peroksidaz adlı enzim T3 ve T4 hormonlarının ortaya çıkması için gerekli maddeleri birleştirir, deiyodinaz isimli enzim ise işlevi biten tiroit hormonlarının parçalanmasını sağlayarak vücuttan atılmasını sağlar.
3. Düzenleyici proteinler: Bu proteinler bazı yapılara bağlanarak onların fonksiyonlarını düzenlerler. Örneğin bir gene bağlanan ve o gene özgül olan protein ya o geni aktive eder ya da aktif haldeyse durdurur. Bir başka düzenleyici protein grubu hormonlardır. Örneğin TSH hormonu hipofizde yapıldıktan sonra tiroide gelerek tiroit hücre duvarına yapışır ve hücre çekirdeğine gönderdiği sinyaller sonucunda tiroit hormon yapımını başlatır.
4. Taşıyıcı proteinler: Vücuda dışardan girmiş ya da vücutta yapılmış maddelere bağlanarak onları gerekli yerlere götürür. Örneğin hastalara verilen ilaçların büyük kısmı bu tip proteinlere bağlanarak vücutta dolaşır. Görüldüğü gibi hücrede dolayısıyla vücuttaki tüm olayların cereyan edebilmesi için proteinlere gereksinim vardır ve çeşitli görevlere sahip binlerce farklı proteinin her biri bir gen tarafından kodlanmakta ve yapımı sağlanmaktadır.

Konunun Devamı