Tıbbi hatalar

"Hata", istemiyerek veya bilmeyerek, kasıt olmadan yapılan kusur olarak tanımlanabilir. Pratikte hatalar, uygulama hatası (planlanmış bir işin amaçlandığı şekilde tamamlanmaması) ya da planlama hatası (bir hedefe ulaşmak için yanlış bir planın kullanılması) sonucu olarak karşımıza çıkar. Tıpta en sık görülen hatalar, ilaçlarla ilişkili olanlardır. Tıbbi hatalar zarar ve yaralanmalara neden olabilecekleri gibi, hastayı yalnız riske sokmakla sınırlı kalıp farkedilebilir ya da kötü bir sonuçla da sonlanmayabilirler.

Tıbbi uygulamalarda "yan etki", altta yatan hastalığın değil de tıbbi tedavinin hastada yol açtığı bir zarardır.

• Yanlış tanı ya da tanının gecikmesi

• Bir ameliyat, girişim ya da testin yanlış uygulanması
• Tedavi verilmesi sırasında hata yapılması
• Bir ilacın dozu ya da verilme yönteminde yanlışlık yapılması
• Uygunsuz tedavi

Tıbbi hatalarin içinde,

• Transfüzyon hataları
• Yanlış taraf cerrahileri
• Cerrahi yaralanmalar
• Hastane infeksiyonları
• Düşmeler (hastane içi; sedyeden, yatak ve ameliyat masasından)
• Kimlik hataları

Ülkemizde tıbbi hataların boyutu ve yaygınlığı basına özellikle de TV ekranlarına yansıtılan dramatik olgular ya da adli/resmi kurullarda seyrek olarak incelenen olayların dışında bilinmemektedir. Aslında son yıllarda artan bilgi ve belgelere rağmen batı dünyasında da gerçek tam olarak açıklığa kavuşmuş değildir. Tıbbi yan etkiler ve hatalar konusundaki en kapsamlı çalışma "Harward Medical Practice Study" dir.

ABD de önde gelen ölüm nedenleri

Hataların maliyeti

Kuşkusuz en önemlisi, hata nedeniyle hastaların yaşadığı ek sorunlar, sakatlıklar, hatta ölümlerdir. Bunlara ek olarak, artmış sağlık harcamaları ve üretim kaybı sayılabilir. Daha geniş çaplı bakıldığında, tıbbi hatalar, sistemin kalitesinin ya da kalitesizliğinin doğrudan bir göstergesi niteliğindedir.

İlaç allerjisi ve anaflaktik şok ile ölüm durumunda hekimin ceza yasaları karşısında sorumluluğu nedir?

Vaka 1; 5 aylık gebe bir kadın aniden sancılanarak ölü doğum yapmış ve sancısının kesilmemesi üzerine hekime başvurmuştur. Hekim hastaya 1 ampul Baralgin yapar. İnjeksiyondan sonra hasta ölür. Yapılan otopside injeksiyon izi dışında patolojik bulgu saptanmaz. Aile, ölüme sebeb olduğunu iddia ederek hekimi mahkemeye verir. Dosya incelenmek üzere Adli Tıp Meclisine gelir.

Dosyanın incelenmesi sonucunda, hastanın injeksiyondan 48 saat sonra ölmüş olduğu anlaşıldığı için Baraljin injeksiyonunun ölümden sorumlu olmadığı kararına varılmıştır. Çünkü hiç bir anaflaktik şok 24 saat sonra ölüme yol açamaz.

Vaka 2; Tüberküloz nedeniyle tedavi görmekte olan bir isçi, bir eczaneye girerek Streptomisin yaptırmak ister, Kalfa injeksiyonu yapar. İğneden hemen sonra hasta fenalaşır. Eczanede bulunanların söylediğine göre dudakları ve yüzü morarır. Hemen bir doktor çağrılır. Gelen doktor 1 ampul Coramin yapar. Hasta düzelmeyince bir hastaneye nakledilir. Fakat yolda ölür. Yapılan otopside akciğerlerde aktif tüberküloz lezyonları saptanır. Hastanın ölüm sebebi "tüberküloz" olarak bildirilir. Dosya Adli Tıp Meclisine gelir.

Dosyanın incelenmesi sonucunda, hastanın streptomisin enjeksiyonu yüzünden öldüğüne karar verilmiştir. Çünkü tanıkların ifadesine göre, hasta injeksiyondan sonra birkaç dakika içinde fenalaşarak şok tablosuna girmiştir. Nitekim otopside, trakea ve larinkste müköz sekresyonun saptanması da bu durumu doğrulamaktadır.

Hasta Streptomisin injeksiyonundan öldügüne göre, ilacı yazan hekim ve iğneyi yapan kalfa suçlu mudur?

Adli Tıp ve Yüksek Sağlık Şurasının kararlarına göre, idyposenkrazi sonucu gelişen allerjik olaylara bağlı ölümlerde ilacı yazan hekim veya uygulayan hemşire vb. sağlık personeli bu ölümden sorumlu tutulamaz ve suçlu sayılamaz. İnjeksiyondan önce deri testi yaparak kesin bir karara varmak mümkün olabilirse de çok tehlikeli olabilir. Deri testi de ölüme yol açabilir. Üstelik deri testi ancak % 70 oranında pozitif reaksiyon verir.