
| 
| |
|
|
Gut Hastalığı
"Kralların hastalığı
ve hastalıkların kralı" olarak bilinen gut hastalığının, en azından
Hipokrat zamanından beri bir çok araştırmaya konu olduğu ve sayısız
kişiyi etkilediği bilinmektedir.
Gut bazı eklemlerde ağrı, duyarlılık, kızarıklık, şişlik ve ısı
artışı ile ani olarak gelişen, şiddetli ataklarla seyreden bir
hastalıktır. Genellikle her seferinde bir eklemi etkiler ve bu eklem
çoğunlukla ayak başparmak eklemi olmaktadır. Diz, dirsek ve el
bileği gibi diğer eklemler de etkilenebilir. Ataklar çok hızlı
olarak gelişir ve ilk atak genellikle gece olur. Tüm romatizma
türleri içinde en ağrılı olanıdır. Ataklar şu nedenlerle
gelişebilir:
Çok fazla alkol alımı
Çok sıkı diyet ve açlık
Bazı yiyeceklerin fazla yenmesi
Operasyon geçirme (diş çekimi gibi basit bir girişim bile neden
olabilir)
Ani, şiddetli bir hastalık geçirme
Aşırı yorgunluk ve herhangi bir nedenle aşırı derecede
endişelenme
Eklem travması, yaralanma
Kemoterapi uygulanması
Diüretik ilaçların alınması (Diüretikler tansiyon
yüksekliğinde kullanılan, vücuttan sıvı atılımını sağlayan
ilaçlardır)
Unutmayınız ! Bir gut hastasıysanız ve
küçük bir yaralanma, travmadan sonra ekleminizde çok ağrı olursa ve
iyileşmesi umulandan uzun sürerse, bunun bir gut atağı olabileceğini
düşünün. Vücut sisteminizi rahatsız eden herhangi bir olay gut
atağını başlatabilir. Akut atağın erken bulguları açısından tetikte
olunuz; çünkü tedaviye ne kadar erken başlanırsa o kadar yararlı
olur.
Gut
hastalığının nedeni nedir? Gut
vücudumuzdaki ürik asit fazlalığından oluşur. Ürik asit sağlıklı
kişilerin kanında da çeşitli kimyasal işlemler sonucunda bir yıkım
ürünü olarak bulunur. Ancak ürik asidin fazlalılığı ya ürik asidin
yapım fazlalığından, ya böbreklerden atımının az olmasından ya da
vücutta ürik asit haline dönüşen pürinlerin bazı yiyeceklerle fazla
miktarda alınmasından kaynaklanır. Kırmızı et, deniz ürünleri ve
bakliyat pürin açısından zengindir. Alkollü içecekler de ürik asit
seviyesini belirgin olarak artırır. Gut hastalığının fazla yeme ve
içme nedeniyle ortaya çıktığı görüşü doğru değildir. Bazı
yiyeceklerin fazla yenmesi ya da çok kilo alınması gut hastalarında
atakları daha çok ortaya çıkarabilir.
 Vücutta ürik asidin geçirdiği
kimyasal işlemlere ait sorun ailelerde kalıtsal olarak geçebilir ya
da başka bir hastalığın komplikasyonu olarak ortaya çıkabilir. Bu
sorun, kişiye anne-babasından ya da büyükanne-dedelerinden geçiş
yapar. Ancak çevresel faktörler de rol oynayabilir. Ayrıca ailenin
her bireyinde gut atakları görülmez.
Zamanla, kanda ürik
asit fazlalığı eklemler etrafında birikimlere yol açar. Sonuçta,
ürik asit eklemler içinde dikiş iğnesine benzer kristaller oluşturur
ki bu durum gut ataklarına neden olur. Bu kristaller sadece eklem
içinde oluşmaz. Ürik asit aynı zamanda cilt altında, kulak memesinde
tofüs olarak ve idrar yollarında böbrek taşları olarak karşımıza
çıkabilir. Tofüs küçük, beyaz bir sivilceye benzer.
Uzun dönemdeki
riskler nelerdir? İlk gut atakları
eklemlerde kalıcı hasara yol açmaz ve eklemleriniz tamamen normal
olarak kalır. Ancak bir eklem sürekli bir şekilde gut ataklarına
maruz kalırsa ki - bu durum artık yapılan tedaviler sonucunda çok
nadirdir - o zaman ürik asit kristalleri ekleme zarar verir ve
kronik artrit gelişebilir. Hafif olgularda ataklar çok nadirdir ve
ataklar arasına yıllarla ölçülen süreler girer ve kalıcı bir hasar
gelişmez.
Gut hastalığı şişmanlık, hipertansiyon,
hiperlipidemi ve diabet hastalığı ile yakından ilişkilidir. Gut
tedavi edilmezse, böbrek taşları oluşabilir.
Gut
hastalığının tanısı nasıl
konur? Çeşitli romatizmal
hastalıklar gut atağını taklit edebildikleri için ve tedavi de gut
hastalığına özgü olduğu için doğru tanı çok önemlidir. Fizik muayene
ve tıbbi öykü tanı için çok yararlıdır.
Doktorunuz aşağıdaki
araştırmaların yapımasını isteyebilir:
Kan testi. Kandaki ürik asit miktarı ölçülür. Ancak bu sonuç
yanıltıcı olabilir. Çünkü gut hastalarında ürik asit miktarı normal,
hatta düşük düzeylerde olabilir. Aynı zamanda sağlıklı kişilerde,
özellikle de şişmanlarda yüksek düzeyler saptanabilir.
Eklem sıvısının incelenmesi. Eklem içindeki sinovyal sıvı
doktorunuz tarafından bir enjektör yardımıyla çekilebilir ve
mikroskop altında ürat kristallerinin olup olmadığı araştırılabilir.
Eğer bu kristaller saptanırsa, gut tanısı doğrulanır. Bu test
özellikle gut hastalığı tipik olmayan şekilde başlarsa çok
yararlıdır. Örneğin, gut hastalığı romatoid artrit gibi başka bir
romatizmal hastalığı bazen taklit edebilir.
Eklemlerin direkt grafisinin (röntgen) çekilmesi. Doktorunuz
isterse ekleminizin grafisi çekilebilir ancak genellikle sonuç
normaldir ve tanıda yardımcı olmaz.
Unutmayınız
! Tekrarlayan gut atakları ekleminize hasar verebilir ve
artrite neden olabilir. Modern tedavi yöntemleri artrit gelişimini
engelleyebilir.
Gut hastalığı
nasıl tedavi edilir?
Diyet
İlaçlar: Kolşisin, kortikosteroid, steroid olmayan
antienflamatuvar ilaçlar, probenesid, sülfinpirazon
Cerrahi (çok nadir) Akut gut atakları antienflamatuvar
analjezik ilaçlarla tedavi edilir. Bu ilaçlar ağrıyı azaltır ve
enflamasyonu geriletir. Bu ilaçların gut hastalığında kısa süreli
kullanılmaları yeterli olduğundan genellikle önemli yan etkilere
neden olmazlar ve iyi tolere edilirler. Ancak bazen hazımsızlık,
mide ağrısı, bulantı, döküntü, baş ağrısı gelişebilir. Astım
hastaları da bu ilaçları kullanırken dikkatli olmalıdır. Daha önce
ülser geçiren kişiler mutlaka doktorlarını bu konuda uyarmalıdır;
böylece doktorunuz zararlı olmayacak tedavi seçeneklerine
yönelebilir. Aspirin ve aspirin kapsayan ilaçlardan akut ataklar
sırasında mutlaka kaçınılmalıdır.
Akut atağın tedavisinde
kullanılan bir diğer ilaç kolşisindir. Kolşisin çok etkin olmakla
beraber sıklıkla bulantı, kusma ve ishal gelişimine neden olabilir.
Bu ilacın damar yoluyla kullanımı bu yan etkilerin görülümünü
azaltır. Doktorunuz eğer kolşisin vermeyi uygun görürse, ağrınız
geçinceye kadar ya da ishal gibi yan etkiler gelişinceye kadar 2
saatte bir ilacınızı almayı önerecektir.
İlaçlarınızı atağın
hemen başlangıcında almanız daha etkili olacaktır. Bu nedenle
doktorunuzun önereceği ilaçları evde bulundurmanız ve atak
geliştiğinde doktorunuzu görünceye kadar bunları almanız yararlı
olacaktır.
Doktorunuzun önerilerine dikkatli ve tam olarak
uymakla gut atağı çok hızlı ve başarılı olarak kontrol altına
alınabilir. Ayak başparmağı gibi ağrılı bir eklemin korunması
gereklidir. Kafes gibi bir yapının ayak üzerine yerleştirilmesi ve
böylece eklemin battaniye, yorgan gibi ağırlıklardan korunması
yararlı olacaktır.
Akut atak için önerilen ilaçların kan
ürik asit düzeyleri üzerine etkisi yoktur. Diğer bir deyişle, bu
ilaçlar yeni ataklar geçirmenizi ya da eklemlerde ürik asit
birikimini engellemez . Bu nedenle eğer ataklarınız sıklaşırsa,
tofüs/ böbrek taşı gelişirse ya da kan testlerinde ürik asit
düzeyleri yüksek olarak saptanırsa, doktorunuz kan ürik asit
düzeylerini düşürecek ilaçlar önerebilir. Bu yönde bir karar
alınması, atağınız olsun veya olmasın her gün ilaç almanızı
gerektirir. Bu amaçla önleyici tedavi olarak kullanılan çeşitli
ilaçlar vardır. Örnek olarak vücutta ürik asit oluşumunu bloke eden
allopürinol ve böbreklerden ürik asit atılımını sağlıyan probenesid
verilebilir. İdrarınızdaki ürik asit miktarına bağlı olarak, bu iki
tip ilaç arasından seçim yapılır. Doğru tedaviyle, gut hastalığı
hemen hemen tüm olgularda çok iyi kontrol altına alınabilir.
Unutmayınız! Önleyici tedavi yaşam boyu
sürer. Bol sıvı almalısınız. Önleyici tedaviler yapılırken
atak gelişirse, atak tedavisini ayrıca yapınız.
Diyet Diyetin eskiden çok daha
önemli olduğuna inanılıyordu; ancak etkili tedavilerin bulunmasından
sonra bir çok gut hastası istediklerini yemeye ve içmeye
başlamışlardır. Bazı yiyeceklerde hücre konsantrasyonu fazla
olduğundan ve ürik asit de hücre yıkımı ile oluştuğundan karaciğer,
böbrek gibi sakatatların tüketilmemesi uygun olur. Protein kapsayan
yiyecekler (özellikle et) aşırıya kaçmadan yenmelidir; bu
yiyeceklerin belli miktarlarda tüketilmesi zaten sadece gut
hastaları için değil, herkes için yararlıdır. Eğer kilo fazlalığınız
varsa, kilo vermeniz sadece kandaki ürat seviyesinin düşürülmesinde
değil kalbiniz için de yararlı olacaktır. Ancak çok sıkı diyet ve
açlık da atakları tetikleyebilir.
Alkol
Aşırı miktarda alkollü içecek alınması gut
hastalığının nedeni değildir; ancak bir atağı tetikleyebilir. Hangi
içeceklerin içilmesi, hangilerinin içilmemesi gerektiği üzerine
çeşitli söylentiler vardır; bunları ciddiye almayınız. Ancak bazen
hastalar belli tipte bir alkollü içeceğin ataklarını başlattığını
belirtirler. Bu durumda, hastanın o tipte içeceği içmemesi önerilir.
|
|
|